Image

Zevenduizend woningen erbij, vijfduizend extra arbeidsplaatsen; in de gemeente Beverwijk is de Spoorzone de komende jaren de grootste ruimtelijke opgave. De eerste fysieke ingreep in het plangebied is inmiddels een feit; ProRail paste in 2025 en 2026 het spoor aan, waardoor ruimte ontstond voor een busbaan. Die is onlangs aangelegd door de provincie en is onderdeel van de ov-hub Beverwijk. 
Volgend jaar gaat in de Spoorzone de eerste paal de grond in van een woningbouwproject naast het Beverwijkse Stationsplein – naar ontwerp van Studio Vinke. Het is de eerste woningbouw sinds lange tijd in het gebied, aldus Stefan Bödecker van het Amsterdamse bureau voor architectuur en stedenbouw. De driehonderd woningen komen langs de spoorlijn naar Tata Steel. Bödecker noemt het een ‘gedwongen huwelijk’: "Tata Steel wil liever geen woningbouw langs een spoorlijn waar allerlei stoffen over worden getransporteerd, in verband met mogelijke bezwaren van toekomstige bewoners, maar wil het tegelijkertijd niet tegenhouden; werknemers van Tata hebben ook een woning nodig."

Nieuw perspectief 

In 2020 maakte Studio Vinke samen met Goudappel, Sumcity en Decisio de 'Brede Ruimtelijke Verkenning' voor de Spoorzone, in opdracht van de gemeente Beverwijk en de Nederlandse Spoorwegen. Stefan Bödecker: "Initieel doel van die studie was het vinden van ruimte voor woningen in het gebied, inclusief exploitatie en doorrekening, mede ingegeven door de wens om de woon-werkbalans te verbeteren." De verkenning wees uit dat er ruimte was voor tienduizend woningen – later bijgesteld naar zevenduizend. Dat schudde iedereen ineens wakker, aldus Bödecker: "Plots werd duidelijk: 'Hé, op deze plek binnen de MRA is ruimte voor heel veel woningen'. Daarmee kwam er een nieuw perspectief op het gebied."

"Plots werd duidelijk: 'Hé, op deze plek binnen de MRA is ruimte voor heel veel woningen'"

De gemeente gebruikt de verkenning nu als basis voor de gebiedsontwikkeling Spoorzone Beverwijk. De visie op het gebied van Studio Vinke verknoopt en transformeert de binnenstad en het havengebied ter weerszijden van A22 en spoor. Die infra deelt de IJmondgemeente nu nog hard in tweeën, met stationsgebied en centrum aan de noordkant, en aan de 'achterkant' de vroegere Meubelboulevard, Bazaarstad en de zeehaven in het hart van bedrijventerrein de Pijp. Een traverse bij het Stationsplein moet die stukken stad in de nabije toekomst verbinden. Rondom het station wordt ingezet op verdichting met woningen en voorzieningen. In de haven komen hotels, onderwijsgebouwen en kantoren. Bödecker: "Het programma is hier gericht op werkgelegenheid, onderwijs en kortstondig verblijf."

Knoop

Stefan Bödecker typeert de Spoorzone Beverwijk als een ingewikkelde knoop met veel infra en een stapeling van ruimteclaims, die deels gebiedsoverstijgend zijn: "De Spoorzone ligt in het NOVEX-gebied Noordzeekanaalgebied, valt binnen de NOVEX-regio Schiphol en vormt de westflank van de NOVEX MRA. Aan de Beverwijkse kust, bij Wijk aan Zee landen hernieuwbare energie en op termijn waterstof vanuit zee aan; die vragen om zeer veel infrastructuur aan land. Daarnaast moet ruimte worden gezocht voor circulaire bedrijvigheid, rapporten spreken over tot wel veertig procent meer ruimte. En Beverwijk heeft een grote herstructureringsopgave voor zijn na-oorlogse wijken – maar nog geen structurele financiering zoals bij een Nationaal Programma. En dan is er Tata Steel, dat deels op gemeentegrond van Beverwijk ligt."

In het Spoorzonegebied is sprake van een sterk versplinterde governance, stelt Bödecker: "Het Rijk gaat bijvoorbeeld over de subsidie voor Tata Steel, de provincie bewaakt de bedrijvigheid en er zijn drie gemeentes in het gebied; naast Beverwijk zijn dat Velsen en Heemskerk." De tragiek van Beverwijk, volgens Bödecker: "Tata Steel ligt deels in de gemeente, maar het hoofdadres van Tata Steel is in Velsen. Het gevolg is dat Beverwijk veel ‘overkomt’ en niet altijd zelf sturing kon geven aan processen."

Wachten op Tata Steel

Onduidelijkheid over de toekomst van Tata Steel leidt in het Spoorzonegebied tot een zekere stilstand, merkt Stefan Bödecker: "Bazaarstad wil bouwen, maar de provincie werkt niet mee aan het realiseren van de plannen van Heijmans naar ontwerp van Urhahn. De traverse naar de meubelboulevard vraagt om financiering; die zou een vliegwiel kunnen zijn dat alles in gang zet. Maar je merkt dat de dynamiek laag blijft vanwege Tata Steel."
Zijn er lessen te trekken uit de ervaringen in de Spoorzone Beverwijk? Ja, zegt Bödecker: "Je visie moet robuust zijn en flexibel kunnen inspelen op veranderingen. De governance, dus de relaties met alle stakeholders, het politieke draagvlak en de financiën moeten op orde zijn. Ten slotte is een stevige projectorganisatie van groot belang. Die is er inmiddels wel bij de gemeente."