Perspectief op de woningmarkt, februari 2026
Het Centraal Planbureau (CPB) roept de overheid op tot fundamentele en consistente keuzes in het woningmarktbeleid. In het rapport Perspectief op de woningmarkt schetst het CPB vier richtinggevende maatregelen om de problemen aan te pakken. Steeds meer huishoudens hebben geen woning, geen passende woning of geen betaalbare woning. Met dit denkkader wil het CPB structuur aan brengen in het debat over de woningmarkt en de gevolgen van beleidskeuzes beter inzichtelijk maken. De kernboodschap: maak consistente en fundamentele keuzes in het woningmarktbeleid.
Waarom lukt het niet om de problemen op de woningmarkt op te lossen? Volgens het CPB is het noodzakelijk om de woningmarkt als geheel te beschouwen om te begrijpen waarom de problemen aanhouden. De analyse richt zich enerzijds op de verdeling van woningen en anderzijds op de totstandkoming van het woningaanbod.
De woningmarkt als een ladder
Om de werking van de woningmarkt te duiden, gebruiken de onderzoekers de metafoor van een ladder. Hoe hoger op de ladder, hoe kwalitatiever de woning en aantrekkelijker de locatie. Iedereen wil zo hoog mogelijk op de ladder komen. De positie op de ladder wordt onder andere bepaald door beleid, inkomen en vermogen. Daarnaast bestaan verschillende vormen van steun zoals de hypotheekrenteaftrek, huurtoeslag of sociale huur in het algemeen. Deze analyse vormt de basis voor de aanbevelingen.
Vier aanbevelingen
Perspectief op de woningmarkt biedt vier aanbevelingen voor de overheid om het woningmarktbeleid beter te structuren.
- Beschouw de woningmarkt in samenhang
De sectoren sociale huur, vrije huur en koop beïnvloeden elkaar. Een maatregel in een segment kan leiden tot een waterbedeffect in andere segmenten. Effectief beleid vraagt daarom om een sectoroverstijgende benadering. - Bouw steunmaatregelen af
Niet iedere aandachtsgroep hoeft een eigen steunmaatregel te krijgen. Maatregelen om outsiders op de woningmarkt te helpen lijken weinig effectief. Het kan beter zijn om de voordelen van insiders, zoals de hypotheekrenteaftrek, geleidelijk af te bouwen. - Kies locaties voor betaalbaar wonen
De overheid moet bepalen in hoeverre binnenstedelijk bouwen haalbaar blijft voor de realisatie van betaalbare woningen. Duidelijke keuzes over waar betaalbare woningbouw plaatsvindt, zijn noodzakelijk. - Maak de woningmarkt flexibeler
De woningmarkt is erg onvoorspelbaar: vraag en aanbod lijken snel te veranderen en ook demografische ontwikkelingen zijn onzeker. Het CPB adviseert daarom kortere procedures, makkelijker aanpasbaar maken van bouwplannen en een stabiel beleid en investeringsklimaat.
Politieke randvoorwaarden
Opvallend is dat enkele ontwikkelingen buiten de analyse zijn gebleven. Zo is niet gekeken naar nieuwe woonvormen zoals wooncoöperaties. Ook de invloed van CO₂-uitstoot, de stikstofproblematiek en netcongestie, factoren die de woningbouw kunnen vertragen, zijn niet meegenomen. Dit zijn politieke randvoorwaardelijke keuzes waar het CPB in het rapport geen uitspraak over doet.
De boodschap aan het nieuwe kabinet Jetten I is duidelijk, maak scherpe keuzes en blijf daarbij. (DB)