Tijdelijk, maar toch; in De Nieuwe Kern staan de eerste sociale huurwoningen. Het stedenbouwkundig plan van West 8 maakt van het 198 hectare tellende, gefragmenteerde plangebied een 'middenstedelijk' gebied-met-eigenschappen. De vroege aanleg van het centrale park draagt bij aan de leefbaarheid, net als voorzieningen die gelijk op gaan met de woningbouw. Drempels voor de leefbaarheid: de logistiek rond evenementen, het geluid – van Schiphol en uit andere bronnen – en de exploitatie.
Ymere heeft de primeur, in De Nieuwe Kern. Met 330 flexwoningen op het voormalige P-busterrein legt de woningcorporatie de kiem voor de bewoning van het uitbreidingsgebied tussen A2, ArenA, Amstel Business Park en de spoorlijn Amsterdam-Utrecht. Twee jaar lang zijn het de enige woningen in het plangebied – in 2028 pas gaat de woningbouwproductie in de Nieuwe Kern echt van start.
Ymere's woningen, naar ontwerp van Rudy Uytenhaak + partners architecten blijven maximaal vijftien jaar staan. Ze zijn bestemd voor jongeren, starters en statushouders, sleutelberoepen (zorg, onderwijs, politie) en reguliere huurders uit Ouder-Amstel.
Die bewoners trekken begin juli in, meldt regiomanager projecten Lidewij van Bakel van Ymere. Op zo'n locatie en met zoveel nieuwe bewoners tegelijk, dat 'gaat niet zomaar fout, maar ook niet zomaar goed', aldus Van Bakel: "Alles en iedereen moet zich settelen. Als het gaat om de leefbaarheid zijn eerste voorzieningen opgenomen – sport en spel en een ontmoetingsruimte. Voor hun boodschappen moeten de bewoners naar het winkelgebied Amsterdamse Poort." Ymere heeft bij de flexwoningen een wijkbeheerder ter plaatse; fulltime, twee keer meer dan anders. Van Bakel: "Die kijkt naar 'schoon, heel en veilig'. En er is een voltijds communitybuilder die zich inzet voor de verbinding in de eerste twee jaar. Hier wonen is zeker niet voor iedereen, maar je kan het ook zien als pionieren."
Adriaan Geuze, partner van West 8, typeert het plangebied van De Nieuwe Kern als een samenraapsel, van 'tien, twaalf fragmenten die van elkaar gescheiden zijn door water, infra en polderpeil': "Het is het tegenoverstelde van leefbaar, het is er desolaat anoniem en versnipperd." West 8 tekende een integraal plan dat die fragmenten verbindt, en er een gebied-met-eigenschappen van maakt, aldus Geuze.
De Nieuwe Kern krijgt een lineair park dat het plangebied een identiteit en samenhang geeft, van station Duivendrecht in het oosten tot de A2 en de groene scheg aan de westkant. Met aan dat park woonblokken van vier tot zes lagen hoog 'met mooie hoekdetails en zachte overgangen naar de straat' aldus Geuze, en op de onderverdiepingen maisonnettes met voordeuren aan de straat - in plaats van 'hoogbouw met dode plinten'. De menging en de 'midden-stedelijke' dichtheid in het plan staan in de traditie van Berlage in Amsterdam-Zuid, Berlijn en Wenen, stelt Geuze: "Leefbaarheid en leefkwaliteit ontstaan in De Nieuwe Kern door buitenruimtes die met elkaar vervlochten zijn tot een verfijnd stedelijk weefsel van publieke domeinen – het mensenweefsel van de Europese stad."
"Het is tijdelijke bouw op een desolate plek in het plangebied, in afwijkende diagonale richting, boven de Holterbergweg. Had hier nou het eerste stedenbouwkundige blok gemaakt"
Over de tijdelijke woningen van Ymere is Geuze kritisch: "Het is tijdelijke bouw op een desolate plek in het plangebied, in afwijkende diagonale richting, boven de Holterbergweg. Had hier nou het eerste stedenbouwkundige blok gemaakt." Lidewij Van Bakel kent de kritieken: "In een ideale wereld kan veel. Maar als je voor woningzoekenden nú iets wilt doen, moet je dat ook nú doen. Tijdelijke woningen die je snel kunt realiseren zijn niet dé oplossing, maar helpen starters en andere groepen wel vooruit." De gemeente Ouder-Amstel geeft aan dat vooruitlopend op definitieve woningbouwplannen is gekozen voor tijdelijke woningen voor groepen waar de nood het hoogst is. Daarbij is gezorgd dat ook de flexwoningen al voldoen aan belangrijke kenmerken van het plan, aldus de gemeente – zoals de menselijke maat, voordeuren aan de straat en het bevorderen van de sociale cohesie.
"In een ideale wereld kan veel. Maar als je voor woningzoekenden nú iets wilt doen, moet je dat ook nú doen"
Volgens de gemeente Ouder-Amstel zit die menselijke maat ook in de schaal en de maat van het ontwerp van West 8 voor De Nieuwe Kern: "De stapeling van woningen zorgt in het plan voor veel woningen, veel groen, hoogwaardige buitenruimtes voor 'ontmoeten' en sociale samenhang – en die menselijke maat."
In de loop der jaren is in de plannen voor De Nieuwe Kern is het aantal woningen fors gestegen; van 2750 in 2013 naar 6200 nu. De gemeente geeft aan: "In 2013 stonden wij er nog in als 'kleine dorpse gemeente'. In de latere structuurvisie kwamen we aanvankelijk op 5.000 woningen uit, binnen de gekozen stedelijkheid. Vanuit de MER zijn we nu bij 6.200 woningen en wordt gemiddeld 0,7 bouwlaag toegevoegd – we gaan hier niet van vier naar tien bouwlagen."
Voorzieningen groeien mee
Het centrale park in De Nieuwe Kern wordt 'zo vroeg mogelijk' aangelegd, aldus Ouder-Amstel: "Het park ligt op de plek waar de meest ingrijpende veranderingen plaatsvinden. Er moet een dijk verplaatst worden, om het waterpeil in de hele wijk op één niveau te krijgen. Daarom plannen we het park niet als eerste, maar staat het wel vooraan in het planning." Hoeveel woningen er in De Nieuw Kern al staan voordat het park gereed is, kan de gemeente niet zeggen.
De Nieuwe Kern krijgt ruim 22.000 vierkante meter aan maatschappelijke voorzieningen, ongeveer driekwart in eigendom van Ouder-Amstel. De realisatie van de voorzieningen loopt volgens de gemeente gelijk op met de woningbouw: "Als straks de eerste woonblokken staan heeft De Nieuwe Kern ook zijn eerste school, bakker en buurtsuper. Die volgordelijkheid is contractueel vastgelegd. Niet met een harde planning voor vijftien jaar op de dag nauwkeurig, maar de voorzieningen volgen wel de ontwikkeling van het gebied."
Ouder-Amstel zelf bouwt de drie basisscholen in de nieuwbouwwijk. De eerste school komt op grond die al in eigendom is van de gemeente. West 8 heeft daar goed naar gekeken, aldus de gemeente: "Eén randje van de waterkering daar hebben wij nog in eigendom. Dat komt mooi bij elkaar, zonder grondtransactie. Voor andere voorzieningen zoals de resterende basisscholen, de veldsport en het dorpshuis moeten gronden worden verworven. Er is weinig ruis wat dat betreft; er is grondbeleid met daaraan vast ruimte voor voorzieningen."
Aandachtspunten voor de leefbaarheid zijn er in De Nieuwe Kern ook. De ligging naast AFAS, Ziggo en ArenA is er een van. Hoe houdt je daar onder alle omstandigheden de bereikbaarheid overeind, hoe ga je om met overlast? Volgens de gemeente worden één kruispunt en een stuk weg om die reden wat overgedimensioneerd: "Dat is onvermijdelijk. Maar er komt ook een smart mobility hub met een groot parkeerprogramma. Die vervangt P2 bij het trainingsveld van Ajax. De hub heeft meer dan 2.000 parkeerplekken en is zo ontworpen dat hij op piekmomenten soepel leeg- en volstroomt. Als bonus heeft de hub sportvoorzieningen op het dak."
Een ander punt van aandacht; geluid – van Schiphol, maar ook van de A2, ov, doorgaande wegen en de evenementen. Adriaan Geuze: "Het vliegtuiggeluid is echt onderdeel van het noordoostelijke deel van De Nieuwe Kern. In dit deel kun je niet wonen. We konden het geluid in het overige gebied mitigeren door de bouwblokken loodrecht op de geluidsbron te situeren. Vanaf het begin zijn de woningblokken geluidsadaptief ontworpen, voor een goede leefbaarheid in de woningen en de binnentuinen. Het lawaai wordt ook gereduceerd door materiaalgebruik en het groen."
Volkstuinen
En dan zijn er nog de volkstuinen in De Nieuwe Kern. Complex, noemt Geuze die: "Amsterdam is eigenaar; die volkstuinen zitten diep in het dna van de gemeentelijke politiek. Maar Ouder-Amstel heeft een andere perceptie en is bevoegd gezag." De gemeente Ouder-Amstel snapt het belang van de volkstuinen: "Maar we hebben ook te maken met de woonvraag en andere vraagstukken. In het oorspronkelijke programma van eisen werden de volkstuinen opgegeven. Wij hebben een ontwerp getekend waarin de gevraagde ambities konden worden bereikt met het behoud van de meeste volkstuinen. Een deel van de tuinen zou kunnen worden verplaatst en ingepast. Amsterdam staat er hetzelfde in en werkt de inpassingsmogelijkheden verder uit."
"Tot nu toe willen alle partijen juist een gemeenschap bouwen en dat is hoopvol. Alle partijen willen dat dna voor De Nieuwe Kern"
Tot nu toe trekken de betrokken partijen in het plangebied gezamenlijk op, vertelt Adriaan Geuze: "Dat is relevant voor een plan met 6.200 woningen. Stedenbouw vraagt een lange adem, de condities veranderen. Iedereen weet hoe de hazen lopen, soms wordt het armpje drukken. De conjunctuur beweegt, het College verandert, de visie op ruimtelijke thema's verschuift – alles blijkt gekoppeld. Er is weinig voor nodig om het integrale plan voor De Nieuwe Kern te laten stranden in een collectie postzegelplannen. Maar tot nu toe willen alle partijen juist een gemeenschap bouwen en dat is hoopvol. Alle partijen willen dat dna voor De Nieuwe Kern."
Terug naar de flexwoningen van Ymere. De Autoriteit woningcorporaties waarschuwde recentelijk dat uitgerekend vanaf 2028 de kosten van de bouw stijgen en landelijk minder bouwlocaties beschikbaar zijn. Lastig voor corporaties, stelt Lidewij van Bakel: "De 30% sociale huur die is vastgelegd voor De Nieuwe Kern is voor de groep die het het hardst nodig heeft en het zelf niet kan regelen. De overheid zou moeten zorgen dat dat goed geregeld is. De anderen, dat lost de markt wel op."
Noot van de redactie:
Wethouder Victor Frequin van Ouder-Amstel geeft in een schriftelijke reactie aan dat dit artikel naar zijn mening onvoldoende recht doet aan de opzet en het karakter van DNK en onvoldoende samenhang heeft, dat gemeente en wethouder geen betrokkenheid bij dit artikel willen, en de geïnterviewde namens de gemeente (naam bij de redactie bekend) geen bestuurlijk mandaat heeft voor gedane uitspraken.