23.09.21
Masterplan Nieuw-West: bewoners willen meeschrijven
Zoektocht naar doorbraken

Met een twintigjarige aanpak vanuit meerdere domeinen vooral gericht op jongeren moet het algemeen welzijn in Nieuw-West worden opgekrikt naar het Amsterdamse gemiddelde. Wat moet anders op woongebied? En wat is de rol van de bewoners zelf in het Masterplan Nieuw-West?

“Zet een hek om dit stadsdeel, geef de boodschap wat wij moeten opleveren, en wij leveren het op met elkaar.” Aldus Dick Glastra van Loon, directeur van opbouwwerkorganisatie Eigenwijks. “Het is geen dom stadsdeel. Nieuw-West is zo groot als Amersfoort en heeft veel potentie. Hoe zo al die externe partijen? Het is zo bevoogdend. Een beetje ambtelijke ondersteuning is prima, maar de ene kwartiermaker en projectleider na de andere wordt ingevlogen. Doodzonde.”
Glastra van Loon is “heel zuur” over de manier waarop de participatie bij de totstandkoming van het Masterplan Nieuw-West tot nu toe verloopt. Eigenwijks, naar eigen zeggen de grootste onafhankelijke bewonersorganisatie in Nieuw-West, werd niet uitgenodigd voor een van de vier ‘doorbraakteams’ die zich vanuit verschillende domeinen buigen over mogelijke onderdelen van het Masterplan. Een voorstel om dan ten minste samen met bewoners de participatieparagraaf te schrijven met bewonersrechten en procedures voor de inspraak, werd afgewezen. Eigenwijks bedankte ervoor om input van bewoners op te halen die volgens de organisatie vervolgens in een ‘black box’ verdwijnt. “Je weet immers niet wat ermee gebeurt.”
Bewonersparticipatie in vernieuwingsprocessen, het blijft schuren in Nieuw-West. Al ging het tijdens de ook bekritiseerde grootschalige aanpak onder Bureau Parkstad begin deze eeuw beter, stelt Glastra van Loon. “Dat was veel zuiverder.”

'Unusual suspects'

“We snappen dat organisaties die niet zijn uitgenodigd voor de doorbraakteams, zich bezeerd voelen”, zegt een betrokken ambtenaar. “We kijken met meerdere partijen naar wat over een langere periode nodig is. Niet alleen met bewoners, maar ook met politie, OM, woningcorporaties, onderwijs, buurtteams en anderen. Maar je kunt niet met iedereen over alles praten. Voor het basisonderwijs is ook maar één schoolbestuur uitgenodigd, dat moet het met de andere besturen delen. We willen ook geen ellenlange praatsessies om echt dit jaar iets af te kunnen hebben, voor als er straks een nieuw regeerakkoord en kabinet is.”
Er zijn verschillende gesprekken gevoerd met bewoners, vertelt de ambtenaar. Er waren ook aparte bijeenkomsten met vrouwen en jongeren uit Nieuw-West om te horen wat zij belangrijk vinden. In de vier doorbraakteams en de overkoepelende Alliantie, waarin onder meer Rijk, gemeente, OM, politie en corporaties zitting hebben, zitten ook bewoners. Later dit jaar wordt ook een burgerberaad gehouden waarvan de deelnemers via loting worden aangewezen. “Zo proberen we de ‘usual’ en ‘unusual suspects’ mee te nemen.”

“Veel ellende komt voort uit grote gezinnen die in te kleine woningen wonen”


Toch is de kritiek van Glastra van Loon niet terug te brengen tot louter kinnesinne over het niet uitnodigen van Eigenwijks. Ook Jacqueline van Loon, directeur van bewonersadviesorganisatie !WOON, vindt dat er in de nog onvolledige ‘60-procentsversie’ van het plan weinig is vastgelegd over een permanente betrokkenheid van bewoners bij uitwerking en uitvoering van het plan. “Er zijn daar veel bewonersgroepen en organisaties die zelf hun lot in handen hebben genomen en die zelf plannen willen maken. Naar ze luisteren is heel goed, maar iets anders is ze de komende jaren mee te laten doen als partner”, aldus Van Loon. Als voorbeelden noemt Van Loon vrouwen die zich inzetten voor een Vrouwenraad Nieuw-West en omwonenden van het Sierplein die zelf een omgevingsvisie voor hun buurt hebben opgesteld (zie kader).
Klachten over beperkte participatie zijn overigens niet uniek voor Nieuw-West, ze komen ook uit Zuidoost, waarvoor eerder een masterplan werd opgesteld, en uit Amsterdam-Noord. De onvrede leidde deze zomer tot een oproep van het stedelijke bewonersnetwerk Kracht van Mokum tot een ‘beter huwelijk’ met gemeente en maatschappelijke organisaties.
De gemeente stelt dat die participatieparagraaf uiteindelijk wel in het Masterplan komt, maar dan in de uitvoeringsfase: “Dit is nog een verhaal op hoofdlijnen. Straks moeten we dieper met de bewoners in gesprek gaan over de uitvoering van de plannen.”

Kosten-baten

De term masterplan suggereert dat het een allesomvattend plan is, maar dat is het niet. Niet alle al lopende inspanningen vallen eronder, zo staat in de 60-procentsversie. Er wordt ook niet méér van hetzelfde gedaan, maar gericht gekeken waar doorbraken kunnen worden geforceerd door ‘het reserveren van extra middelen, het vlottrekken van processen en wet- en regelgeving aan te passen’. Daarbij wordt, in een maatschappelijke kosten-en-batenanalyse, gekeken naar wat de ingreep over 20 jaar oplevert of uitspaart.
“Veel ellende komt voort uit grote gezinnen die in te kleine woningen wonen”, zegt Van Loon. “Er zijn daardoor spanningen in gezinnen die ertoe leiden dat jongeren op straat leven, spijbelen, de school verlaten en uiteindelijk in de criminaliteit belanden”, aldus Van Loon, die lid is van het doorbraakteam Wonen. Met ruimere woningen, waarin kinderen een eigen kamer hebben, sparen we later kosten uit voor bijvoorbeeld leerplichtambtenaren en criminaliteitsbestrijding, zegt Van Loon. Preventief grotere huizen bouwen is natuurlijk duur, maar Van Loon vindt het niet gek als andere domeinen daaraan meebetalen. Ze hebben er immers ook baat bij.
Het Masterplan moet inderdaad doorbraken forceren waar “verkokering van budgetten en werkwijzen tot problemen leidt”, aldus de 60-procentsversie. “Geen van de partners zal zeggen dat ze middelen over hebben; ze hebben eerder een tekort”, zo wordt gesteld vanuit het Masterplan. “Maar je kijkt vooral naar hoe je de middelen net iets anders kunt inzetten of het systeem iets kunt aanpassen, zodat de juiste focus ontstaat.” Zoals zorgverzekeraars preventief een bijdrage leveren aan gezond ouder worden.
Ook het bouwen van jongerenwoningen zou helpen tegen de overbewoning in Nieuw-West. De jongeren kunnen zo een start maken op de woningmarkt. Ze willen graag in de buurt van hun ouders wonen en kunnen dan hand- en spandiensten en mantelzorg verlenen. Ook dat zou weer uitgaven van officiële hulpinstanties kunnen schelen.
Een bijzonder jongerenhuisvestingsproject is New Beginnings in een voormalig bedrijfsverzamelgebouw in de Rousseaubuurt (zie projecten en interview met Marien de Langen). Stadgenoot realiseert er 104 jongerenwoningen, waarvan er twintig speciaal zijn gereserveerd voor meisjes. Volgens de corporatie is er grote behoefte aan dit soort woningen voor meiden in Nieuw-West die heel graag zelfstandig willen wonen, maar dan wel min of meer bij elkaar.

 

‘Bewoners herkennen eigen woorden niet’
Sumadi Bambang Oetomo werd eerder als actief buurtbewoner door de gemeente gevraagd mee te denken over het betrekken van bewoners bij het schrijven van een omgevingsvisie voor de Sierpleinbuurt. De bewoners wilden die visie graag helemaal zelf schrijven. En dat gebeurde ook, met wat externe ondersteuning. Het 23 pagina’s tellende stuk wordt opgenomen in de Omgevingsvisie 2050 voor Amsterdam.
Het werk aan de omgevingsvisie had volgens Sumadi een tweeledig doel: het stuk zelf, maar ook gemeenschapsvorming. “Bij het Masterplan spreken bewoners in of schrijven iets op waarvan de gemeente een samenvatting maakt waarin bewoners hun eigen woorden niet herkennen.” Buurtbewoners worden als individuen benaderd, maar vormen ook een collectief, stelt Sumadi. Volgens hem is het draagvlak ook groter als mensen er als groep aan hebben gewerkt.

 

Kidscoalitie
De 13-jarige Imane Valk, oprichter van de kidscoalitie Jong Plein ‘40-’45, werd als actief buurtbewoner gevraagd de kinderbijeenkomsten over het Masterplan te organiseren. Eerder was Imane ook al onder meer jongerenambassadeur buurtbudgetten Geuzenveld-Slotermeer en kinderraadslid van Amsterdam. Vanuit haar brede netwerk bracht Imane een groep kinderen bijeen die in twee sessies spraken over de thema’s veiligheid, milieu, groen en duurzaamheid, kindvriendelijkheid, discriminatie en racisme en gelijke kansen.
Over de woonomgeving zeiden de kinderen onder meer dat problemen met hangjongeren moesten worden aangepakt en dat ze liever niet wilden dat groen en speeltuinen verdwijnen als gevolg van nieuwbouw.
Imane heeft het idee dat er naar hun inbreng wordt geluisterd, maar het kan nog beter: “We zouden betrokken willen blijven door een paar keer per jaar bijeen te komen om mee te praten en een terugkoppeling te krijgen op onze plannen.”

 

‘Ongelijke behandeling voor gelijke kansen’
VMBO-docent, televisiepresentatrice (bekend van onder meer De Meiden van Halal) en bewoner Esmaa Alariachi werd gevraagd om lid te worden van de Alliantie en het doorbraakteam Inclusie, Participatie en Eigenaarschap. “Als actief buurtbewoner vind ik het goed dat bewoners zeggenschap kunnen hebben”,  zegt Alariachi.
Inclusie heeft volgens haar raakvlakken met veel andere thema’s, ook met wonen. Zo zorgen betaalbare woningen ervoor dat iedereen in de buurt kan blijven wonen. “Ik zou ook willen dat iedereen in gemengde buurten zich veilig voelt, niet alleen mensen met koopwoningen.”
Verder vindt ze het belangrijk als bij herhuisvesting “er niet zonder meer vanuit wordt gegaan dat jongeren in andere culturen staan te popelen om het huis uit te gaan, ook al hebben ze een eigen inkomen”. Aan de andere kant zijn zijn er ook veel jongeren in Nieuw-West die dringend eigen woonruimte nodig hebben, voegt ze eraan toe. “Je moet kijken naar de behoefte. Soms moet je mensen ongelijk behandelen om gelijke kansen te creëren.”
“Tot slot zou ik willen dat alle bevolkingsgroepen zich meer bewust worden van de mogelijkheden die er zijn om je stem te laten horen. Anders zijn het altijd dezelfden die dat doen.”

 

Andere artikelen over het masterplan Nieuw-West: