Overslaan en naar de inhoud gaan

Rijk moet richting en zekerheid bieden in energietransitie woningvoorraad

Image

Warmtenetten worden aangelegd

De verduurzaming van de woningvoorraad komt onvoldoende van de grond. Hoge kosten, onzekerheid en complexe regelgeving remmen de energietransitie af. Het Rijk moet daarom meer regie nemen, richting bepalen en zorgen voor duidelijkheid en zekerheid bij de betrokken partijen. Dat staat in het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Energietransitie Woningvoorraad 2050, Nieuwe energie.

Het onderzoek brengt in kaart wat nodig is om de woningvoorraad in 2050 emissievrij te maken en welke beleidsmaatregelen de transitie kunnen versnellen.

Energietransitie stagneert

De verduurzaming van woningen verloopt niet snel genoeg. Eigenaar-bewoners, VvE’s en kleine vastgoedeigenaren geven verduurzaming niet altijd prioriteit of haken af vanwege de complexiteit, onzekerheid en hoge kosten. Woningcorporaties en grote verhuurders zijn wel bereid te investeren, maar kunnen die investeringen niet terugverdienen via de huur.
Ook de aanleg van warmtenetten stagneert. Onzekerheid over eigendom en de financiële haalbaarheid belemmert de ontwikkeling. Gemeenten moeten ingrijpende keuzes maken over de warmtevoorziening in wijken, maar kunnen vaak niet voldoen aan de wettelijke betaalbaarheidseisen. Netbeheerders hebben ondertussen duidelijkheid nodig over de toekomstige warmteoplossing per wijk om de energietransitie te versnellen.

De Metropoolregio Amsterdam lijkt er relatief goed voor te staan ten opzichte van de rest van Nederland. Cijfers van Slimster uit 2025 laten zien dat met name Almere vooroploopt: 67 procent van de woningen is van het gas af.

Image
Percentage woningen en kleinverbruikers van het gas af. Bron Slimster 2025


Het achterblijvende verduurzamingstempo raakt ook bewoners. Zolang woningen niet worden verduurzaamd, blijven huishoudens afhankelijk van de fluctuerende prijzen van fossiele brandstoffen. Vooral kwetsbare huishoudens kunnen hierdoor financieel in de problemen komen. Sinds 2022 is mede daarom 14,4 miljard euro aan overheidssteun ingezet om de energierekening te verlagen.

Rijk moet transitie aanjagen

Volgens het IBO moet het Rijk een actievere rol spelen in het organiseren van de energietransitie. Als ‘systeemarchitect’ moet het richting en tempo bepalen en zorgen voor de randvoorwaarden die andere partijen nodig hebben om hun bijdrage te leveren.
Het IBO adviseert het Rijk om drie stappen te zetten:
1. Maak verduurzaming de norm. Een duurzame woning moet de sociale en wettelijke norm worden, zodat verduurzaming de vanzelfsprekende keuze is.

2. Versnel de aanleg van essentiële warmtenetten. De overname van private warmtebedrijven door de Nationale Deelneming Warmte moet zorgen voor voldoende publieke uitvoeringskracht en ruimte om bestaande netten uit te breiden.

3. Zorg dat kwetsbare huishoudens kunnen meekomen. Voorkom dat de kosten van de energietransitie onevenredig zwaar drukken op huishoudens met de laagste inkomens.

Extra investeringscapaciteit voor corporaties

Het IBO brengt ook de financiële gevolgen van nieuw overheidsbeleid in kaart, zodat het Rijk rekening kan houden met de verdeling van middelen, subsidies en investeringen. Daarbij is specifiek aandacht voor woningcorporaties. Zij fungeren vaak als startmotor van verduurzaming, bijvoorbeeld bij de aanleg van warmtenetten, terwijl veel huishoudens in energiearmoede in een corporatiewoning wonen.
De aanvullende opgaven voor woningcorporaties vanuit het Regeerakkoord en de verduurzamingsdoelen voor 2040 en 2050 vragen om extra investeringscapaciteit. Op langere termijn is het onzeker of corporaties voldoende verdienvermogen hebben om deze opgaven te financieren. Een onafhankelijke adviescommissie gaat daarom onderzoeken hoe de toekomstige opgaven van corporaties en hun verdienmodel met elkaar in balans kunnen worden gebracht.