Eerste bestaande wijk van het gas!

Gerenoveerde woningen Gentiaanbuurt krijgen stadsverwarming
Eerste bestaande wijk van het gas!

Het is zover. In de Gentiaanbuurt in Amsterdam-Noord zijn de eerste bestaande woningen van het aardgas afgesloten. Nog enkele honderdduizenden woningen te gaan om van de energietransitie een succes te maken. Hoe staat het ervoor met aardgasvrij Amsterdam?

Gerenoveerde woningen Gentiaanbuurt krijgen stadsverwarming

 

Stadswarmte
Hoewel stadswarmte als een duurzame warmtebron wordt gezien omdat het veelal gaat om restwarmte die vrijkomt bij de elektriciteitsproductie, bestaan er vanwege de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen ook bezwaren tegen stadswarmte. Daarnaast hebben critici moeite met de monopoliepositie van Nuon als aanbieder van stadswarmte in de regio Amsterdam, wat de prijs van warmte onnodig hoog zou houden.
Voor Ymere is het reden om een relatief kortlopend contract van vijftien jaar met Nuon af te sluiten. Op die manier kan over vijftien jaar beoordeeld worden of er goedkopere en meer duurzame alternatieven zijn. Overigens wil Zaanstad experimenteren met meerdere warmteaanbieders op één net en wordt in de regio Amsterdam door NUON ook gezocht naar andere duurzame bronnen. Van aardwarmte tot het omzetten van windenergie in warmte.

Woningcorporatie Ymere heeft in de Gentiaanbuurt in Amsterdam-Noord een begin gemaakt met het aardgasvrij maken van een bestaand complex met 38 woningen. Daarmee is een eerste stap gemaakt om oudere, bestaande wijken een duurzaam alternatief te bieden, zegt Pablo van der Laan, strategisch adviseur bij Ymere.
Er zijn volgens Van der Laan verschillende afwegingen gemaakt om juist deze wijk, onderdeel van de Van der Pekbuurt, als een van de eerste bestaande buurten van het gas te halen. “Ik was betrokken bij de City Deal. Die heeft tot doel  Amsterdam te verduurzamen. We hebben gekeken welke buurten als eerste in aanmerking kunnen komen. Dan zijn tal van factoren van belang: zijn er veel eigenaren? Waar zijn we al van plan om te investeren? Welke mogelijkheden zijn er om te verduurzamen? Is de huidige infrastructuur aan vervanging toe?”
De Gentiaanbuurt kreeg de meeste vinkjes: Ymere heeft daar de meeste woningen in bezit, er ligt stadsverwarming in de buurt en de renovatie van de woningen was in voorbereiding. “We hebben de extra doelstelling om de buurt van het aardgas af te halen toen nog kunnen meenemen. De gasleidingen moesten ook vervangen worden, waardoor dit hét moment was om over te stappen op een ander, duurzamer systeem.”

Warmtenet

De woningen krijgen stadsverwarming. Volgens Van der Laan is dat op dit moment de meest realistische optie. “We kunnen daar in die buurt relatief gemakkelijk aansluiten op het warmtenet. De andere mogelijkheid, all electric, is niet alleen veel duurder, het zou ook nog eens een nog veel hoger niveau van woningisolatie vragen. Bovendien zouden we warmtepompen moeten toevoegen, en daar zijn nog veel problemen mee. Ze geven geluidsoverlast, nemen veel ruimte in beslag en er zijn ook nog regelmatig technische mankementen.”
Het participatietraject met de zittende huurders van zes andere woonblokken in de Gentiaan is inmiddels begonnen. Niets staat nog vast, maar stadsverwarming lijkt ook voor deze woningen de voor de hand liggende keuze, beaamt Van der Laan: “Daar is veel voor te zeggen, ook voor de bewoners.”

Betaalbaar

Van der Laan wijst er op dat de kosten voor een all electric optie -  met ingrijpende isolatie, zonnepanelen en warmtepompen - veel hoger uitkomen dan bij stadsverwarming. “Een warmtenet is het meest betaalbare alternatief voor huurders. Ze gaan er financieel niet op achteruit zolang zij hun gedrag aanpassen aan de omstandigheden in de gerenoveerde woningen. Daarvoor krijgen zij begeleiding van energiecoaches.”
Ymere heeft in het individuele aanbod aan zittende huurders van het eerste blok per huurder door onafhankelijke adviseurs laten bekijken wat zij de afgelopen jaren aan energielasten kwijt waren, met als doel dat de verwachte energielasten voor huurders niet hoger worden dan voorheen. Daarnaast is de aansluiting op het warmtenet duurder dan op het gasnet; Ymere legt het verschil bij. “Als de energielasten wel hoger zouden worden, dan zou het niet lukken om instemming van minimaal 70 procent van de huurders te krijgen. Veel van onze huurders hebben immers andere zaken aan hun hoofd dan duurzaamheid, voor hen zijn de kosten een veel belangrijker punt.”

Investeringen

Maar hoe betaalt Ymere die extra kosten? Momenteel kan de corporatie aanspraak maken op de City Deal-subsidie van de gemeente. “Het gaat om een verschil van vijf- tot zesduizend euro per woning.” Voor Van der Laan is het wel de vraag hoe dat na verloop van tijd in andere wijken zal gaan. “De kosten liggen nu vooral bij eigenaren, zoals corporaties. In het kader van het klimaatakkoord wordt bekeken waar welke kosten komen te liggen. Ook zijn de corporaties met Nuon aan het onderzoeken hoe woningen zo goedkoop en duurzaam mogelijk van warmte kunnen worden voorzien.”
De kosten die Ymere heeft om het vastgoed te verduurzamen, zijn nu al aanzienlijk. “Wij investeren nu al per jaar tientallen miljoenen euro’s in duurzaamheid. Als we overal voor nul-op-de-meter zouden gaan, dan zouden we tot het jaar 2050 in totaal circa vier miljard euro moeten investeren,” rekent Van der Laan voor. “Om die reden hebben we gekozen voor een geleidelijke ‘no regret’ aanpak. Dat betekent dat een goede isolatie van woningen de basis is en dat we op termijn, als er wellicht nieuwe technische mogelijkheden zijn, andere duurzame installaties in kunnen zetten die goedkoper en efficiënter zijn.” Maar ook bij die geleidelijke aanpak blijft de vraag nog onbeantwoord hoe deze enorme operatie, die de energietransitie in Amsterdam is, gefinancierd moet worden.

 

‘Stevige regie van gemeente nodig’
Om tempo met de energietransitie te maken, is het volgens Van der Laan nodig dat de gemeente de regie naar zich toe trekt: “De gemeente is bij uitstek de partij die alle eigenaren, huurders en andere stakeholders bij elkaar kan brengen. Het is positief dat de gemeente nu per wijk de coördinatie op zich gaat nemen en zowel particulieren als bedrijven tijdens voorlichtingsavonden gaat informeren over de energietransitie.”
Volgens Danielle Driessen, participatie-adviseur bij de gemeente Amsterdam, is de gemeente daar overigens in verschillende wijken in de stad al langere tijd mee bezig. “In de Banne brengen we corporaties en particuliere eigenaren bij elkaar. Vooral bij particulieren leven veel vragen over de kosten en beschikbare subsidies voor het overstappen op stadswarmte of all electric oplossingen.” Driessen benadrukt dat in het geval van De Banne de keuze voor een alternatief voor aardgas nog niet gemaakt is. Stadswarmte is volgens haar financieel haalbaar als de corporaties – en daarmee de huurders – daarvoor zouden kiezen.
Bij ingrijpende renovaties moet namelijk minimaal 70 procent van de bewoners instemmen. Maar de business case wordt sterker als iedereen voor dezelfde oplossing kiest.

 

Andere wijken van het gas af
Amsterdam is in samenwerking met met name de woningcorporaties al geruime tijd bezig een plan op te stellen om de stad aardgasvrij te maken. Dat moet uiterlijk in 2021 leiden tot een routekaart waarop per buurt staat aangegeven wanneer deze van het aardgas afgaat en hoe.
In verschillende buurten worden al vervolgstappen gezet. Zo onderzoekt Ymere de haalbaarheid van een aardgasvrij Amsteldorp in Oost en van de Reimerswaalbuurt in Nieuw-West. De gemeente laat weten dat in samenwerking met andere corporaties naar nog eens drie andere buurten in Nieuw-West gekeken wordt. Daarnaast zijn andere corporaties in een viertal buurten in Zuidoost gestart met plannen voor het aardgasvrij maken van woningen. Verschillende corporaties en particuliere eigenaren in de Banne in stadsdeel Noord zijn met elkaar in gesprek hoe dit deel van de stad op een alternatieve warmtebron aangesloten kan worden. Inmiddels is ook een onderzoek naar een aardgasvrije Molenwijk in Noord van start gegaan. En in de Watergraafsmeer heeft een groep bewoners het initiatief genomen restwarmte van een datacenter af te nemen. Bottom up initiatieven van bewoners spelen ook in de Stadionbuurt in Zuid, op het WG-terrein in West en in Nieuw Sloten en de Aker in Nieuw-West.

 

Bewoners: “We zijn positief kritisch”
Bewoners hebben een doorslaggevende stem in het laten doorgaan van renovatieplannen. Bij de zes blokken in de Gentiaanbuurt ondersteunt !WOON de bewoners daarbij. Het aardgasvrij maken van de buurt is onderdeel van de renovatie. Ze moeten daarover nog worden voorgelicht. Maar Gerrit de Schiffart van !WOON heeft gemerkt dat huurders niet bij voorbaat negatief staan tegenover het verduurzamen van hun woningen: “Het is natuurlijk wel de vraag hoe dat precies gebeurt en welke consequenties dat voor huurders heeft.”
Bewoonster Presylia van den Bosch benadrukt vooral dat de opknapbeurt broodnodig is: “De woningen zijn gehorig en een deel heeft last van tocht en schimmel. Er moet dus echt wat gebeuren. Wanneer we uit onze woningen moeten, voor hoe lang en hoe onze woningen er straks uit komen te zien, dat zijn voor ons belangrijke vragen. We staan positief kritisch tegenover het idee om van het aardgas af te gaan. We zijn niet tegen, maar het is wel belangrijk om te weten wat het precies voor ons gaat betekenen.”
Zo ver is het nog niet. De plannen voor deze woonblokken worden naar verwachting in de loop van 2019 vastgesteld. Pas daarna kan het renovatietraject worden ingepland.