Tienduizenden lager opgeleide jongeren willen of moeten het ouderlijk huis uit

Tienduizenden lager opgeleide jongeren willen of moeten het ouderlijk huis uit
Jongerenhuisvesting krijgt weer prioriteit

De komende tien jaar melden zich ruim zestigduizend jongeren op de Amsterdamse woningmarkt. Een groot deel van hen is lager geschoold. Nu al is het tekort aan jongerenhuisvesting nijpend. Daarom worden honderden woningen gelabeld, leegstaande kantoren omgebouwd en verrijzen er zonodig hele containerdorpen. Ook nieuwbouw van complexen met zelfstandige eenheden en het realiseren van begeleidwonenprojecten, zoals werkhotels en jongerenfoyers, staan op de agenda.

Op de overvolle Amsterdamse woningmarkt is het niet moeilijk ‘schrijnende gevallen’ te verzamelen. In elk segment is het dringen voor een plekje. Aan de gemeente en de corporatiesector de ondankbare taak deze schaarste te verdelen, voor zover mogelijk natuurlijk. Je kunt wat sturen in de nieuwbouwprogramma’s, wat schuiven in urgentiecategorieën of prioriteit geven aan groepen die het extra moeilijk hebben of die extra belangrijk zijn voor de stad. Zo kwamen er voorrangsregelingen voor onderwijzers, verplegers en politieagenten, zo ontstond er een inhaalactie rond studentenhuisvesting, zo kwam er een programma voor zorgwoningen (wibo’s). Elke collegeperiode zijn er nieuwe kansen. Ditmaal lijken de jongeren aan de beurt. Na de zomer verschijnt het Uitvoeringsplan Jongerenhuisvesting, nadat vorig jaar de Visie Jongeren- en Studentenhuisvesting van de Dienst Wonen het licht zag. Het Amsterdamse gemeentebestuur wil de komende jaren prioriteit geven aan de huisvesting van met name laag opgeleide jongeren. Volgens berekeningen van O+S wonen in Amsterdam ongeveer vijftigduizend jongeren. Jaarlijks zoeken rond de 3500 van hen een woning. Rekening houdend met een stijging van het aantal jongeren wordt verwacht dat er de komende jaren nog eens tweeduizend jongeren bij komen die jaarlijks zelfstandige woonruimte nodig hebben.

Wethouder Tjeerd Herrema van Volkshuisvesting onderschreef in zijn voorwoord in het uitvoeringsplan het belang van jongeren voor de stad. “Jongeren zijn van onmiskenbaar groot belang voor Amsterdam. Investeren in jongeren, betekent investeren in de toekomst van de stad.” Hij merkte echter op dat “investeringen op het gebied van jonge starters achter gebleven zijn ten opzichte van die voor bijvoorbeeld studenten”. Daar moet nu verandering in komen.

De belangrijkste doelgroep is lager opgeleid (VMBO en MBO) en gemiddeld tussen de 18 en 25 jaar. Een deel van hen heeft bovendien een zorg- of hulpverleningsvraag. Tijdens een bijeenkomst in april werd door vertegenwoordigers van stadsdelen, woningcorporaties en het Amsterdams Steunpunt Wonen vooralsnog vooral gesproken over kortetermijnoplossingen om de ergste nood te lenigen. Er werd echter door alle partijen aangedrongen op een woonbehoefteonderzoek onder de verschillende groepen jongeren waarop een visie voor de langere termijn kan worden gebaseerd.

Labelen belangrijkste pijler jongerenhuisvesting
Er staan voor de komende jaren verschillende maatregelen op het programma van woningcorporaties, stadsdelen en maatschappelijke organisaties. Er zijn diverse samenwerkingsverbanden gestart om die maatregelen uitvoerbaar te maken.
Een van de pijlers is het labelen van achthonderd woningen voor niet-studerende jongeren voor de komende vier jaar in de bestaande bouw. De Dienst Wonen moet hier echter nog criteria voor vaststellen. Wel zijn er al verschillende initiatieven. Zo heeft Eigen Haard woningen in diverse stadsdelen op het oog die voor een label in aanmerking komen.
Met name in de stadsvernieuwingsgebieden wordt onderzocht of nieuwbouw van speciale complexen voor jongeren mogelijk is. Ook kan in bestaande bouw jongerenhuisvesting worden gerealiseerd. Een voorbeeld daarvan is het plan van stadsdeel Westerpark om in het leegstaande verzorgingshuis De Bocht Westerbeer tweehonderd wooneenheden voor jongeren te realiseren. Slotervaart onderzoekt of het mogelijk is 54 leegstaande wibo-woningen om te bouwen en Zeeburg wil nieuwe woningen voor jongeren bouwen op IJburg. Stadsdeel Noord gaat na 2010 in samenwerking met Ymere nieuwbouw neerzetten voor jongeren. Osdorp ten slotte heeft in het Programakkoord tot 2010 de doelstelling vastgelegd om minimaal vierhonderd starterwoningen te realiseren in de bestaande bouw en in nieuwbouw.
Hoewel er nog geen concrete initiatieven voor bestaan, wordt ook gedacht aan het bouwen van containerdorpen, zoals die er inmiddels ook zijn voor studenten. Dit is een noodoplossing waarbij jongeren met tijdelijke contracten een ruimte huren waarbij hun inschrijfduur doorloopt en ze na afloop kunnen doorstromen naar een reguliere woning. Ook tijdelijke verhuur wordt gezien als goede oplossing voor de korte termijn. Ymere onderzoekt bijvoorbeeld of het mogelijk is tijdelijk huurwoningen beschikbaar te stellen voor leerlingen van het ROC.
Initiatieven op het gebied van begeleid wonen zijn er ook volop. Zo is er het plan voor het werkhotel in Bos en Lommer. De AWV heeft inmiddels een intentieovereenkomst gesloten met welzijnsstichting Combiwel voor een project in het kader van Kamers met Kansen en FarWest is betrokken bij het opzetten van een jongerenfoyer in Geuzenveld-Slotermeer.
Dan is er ook nog het project Masterdam. In het kader van dat project wordt een plan ontwikkeld voor een groot zeecontainerdorp in Amsterdam-West, dat inmiddels al zo goed als rond is. Hierbij zijn Het Oosten, de Key en ROC ASA betrokken. In het zeecontainerdorp is plaats voor ongeveer 150 MBO-studenten en kunnen rond de vierhonderd VMBO-leerlingen stage lopen of werken.
Het ombouwen van kantoren naar huisvesting staat ook in dit kader op het programma. Vanuit het OGA is een ‘kantorenloods’ aangesteld die plannen op dit gebied moet faciliteren. Er is al ervaring met het creëren van studentenhuisvesting in leegstaande kantoren.
Voor de wat oudere jongeren met een redelijk inkomen moet het makkelijker worden een woning te kopen. Dat kan bijvoorbeeld via speciaal op jongeren toegespitste startersleningen.

Haast geboden

Maar voorlopig wordt dus haast gemaakt met oplossingen voor de korte termijn. Na het zomerreces moet er een uitgewerkt plan liggen voor de raadscommissie Volkshuisvesting met daarin een overzicht van initiatieven die de verschillende partijen nemen of gaan nemen. Volgens Rozemarijn de Heer van de Dienst Wonen is haast absoluut geboden. “We moeten het ijzer smeden nu het heet is: voor je het weet is de aandacht weer verslapt.”

Het Amsterdams Steunpunt Wonen concludeerde al in 2005 dat er in Amsterdam een groot tekort is aan woningen en kamers voor niet-studerende jongeren tot en met 28 jaar. Vooral de lange wachtlijsten van WoningNet en de hoge huur- en koopprijzen zijn de oorzaak. Uit een woonwensenonderzoek van het ASW bleek dat er grote behoefte is aan kleine zelfstandige woningen met een huur tussen de 250 en de 400 euro per maand.

Een van de aanbevelingen van het ASW is om jongeren al op hun zestiende automatisch en gratis in te schrijven bij WoningNet. Want uit het onderzoek bleek ook dat veel jongeren niet ingeschreven staan, omdat zij het belang er niet van inzien. Plannen voor automatische inschrijving worden inmiddels verder uitgewerkt. De consequenties zijn niet gering, want Amsterdam zou er met één pennenstreek duizenden woningzoekenden bij krijgen. Om jongeren bewust te maken van het belang van vroegtijdige inschrijving bij WoningNet, is de Huurdersvereniging Amsterdam inmiddels een voorlichtingscampagne gestart op middelbare scholen. O+S maakt binnenkort een inventarisatie van de woningbehoefte van jongeren in de hele stad. Die moet als basis dienen voor een grootschalig uitvoeringsmodel voor de langere termijn.

Jong in West

Alleen al in Amsterdam-West wonen ruim 35.000 jongeren in de leeftijd van 16 tot 27 jaar van wie een groot deel de komende tien jaar zelfstandige huisvesting nodig heeft. Uit onderzoek is gebleken dat die jongeren over het algemeen laag geschoold zijn en vaak sociaal gebonden aan de wijk waarin ze zijn opgegroeid. Maar juist in West daalt door de stedelijke vernieuwing het aantal betaalbare woningen in rap tempo.

Dit voorjaar is het platform ‘Jong in West’ opgericht met een aparte afdeling wonen. Procesmanager voor de zeven bij dit platform aangesloten westelijke stadsdelen is Marcel Zwart. Ook de woningcorporaties zijn betrokken bij het platform. Zwart: “Er is berekend dat de komende tien jaar ongeveer 63.000 jongeren op de woningmarkt komen. Maar voor een groot deel van die jongeren zijn er geen woningen en is er geen werk. Een kwart van de jongeren is hoger opgeleid, de helft volgt vmbo/mbo en over een kwart valt geen zinnig woord te zeggen, maar waarschijnlijk vallen die op alle fronten buiten de boot.”

Volgens Zwart is er wel heel veel inspanning geleverd om studentenhuisvesting te realiseren, maar staat huisvesting voor niet-studerende jongeren pas sinds een jaar op de politieke agenda. “We zijn sinds vorig jaar bezig met plannenmakerij binnen het platform en op korte termijn verschijnt een definitief uitvoeringsplan dat model moet staan voor de komende twintig jaar.”

Volgens Zwart is er in West een extra probleem door de stadsvernieuwing in het gebied. “In West staat de woningmarkt toch al onder druk doordat er veel wisselwoningen nodig zijn voor mensen die uit huis worden geplaatst. Hier is een urgent probleem, want juist in een gebied met zo’n grote concentratie jongeren is nauwelijks betaalbare woonruimte beschikbaar. Met noodmaatregelen moeten in eerste instantie de ergste problemen worden opgelost.”

Werkhotel Amsterdam

Jongerenfoyer in Hoofddorp
Ymere heeft inmiddels al ervaring met een begeleidwonenproject in Hoofddorp. Bijna twee jaar geleden werd in een Vinexwijk een jongerenfoyer geopend. Op de onderste drie etages zijn twintig HAT-woningen voor jongeren tot 27 jaar. Deze woningen zijn toegewezen via WoningNet. Na hun 27e moeten deze jongeren de woning weer verlaten. Zij kunnen via de gemeente of Ymere vervangende woonruimte aanvragen.
De bovenste drie etages worden gehuurd door het Leger des Heils. In het kader van het project ‘Vast en Verder’ worden daar ongeveer twintig jongeren tussen 15 en 25 jaar 24 uur per dag begeleid. Dit zijn jongeren die veelal met politie en justitie in aanraking zijn gekomen en hier hun leven weer op de rails moeten zien te krijgen. Wanneer een jongere zover is, wordt bemiddeld in zelfstandige woonruimte.
Zorgcoördinator Ingrid van het Leger des Heils vindt deze vorm van opvang ideaal, ondanks enkele strubbelingen tussen de verschillende groepen bewoners in het eerste jaar. “Na wat startproblemen loopt het nu allemaal prima. Waarschijnlijk kan een aantal jongeren al op korte termijn doorstromen naar zelfstandige woonruimte of een begeleidwonenproject. Dat gebeurt in overleg met Ymere. Natuurlijk worden ze niet meteen in het diepe gegooid: er is ook nog een nazorgtraject. Wat mij betreft mogen er nog veel meer van dit soort projecten bij komen. Je creëert niet alleen een thuis voor die jongeren maar ze worden ook nog op alle gebieden heel intensief begeleid en naar werk of opleiding toe geleid.”

Het gaat niet om wonen alleen. Veel jongeren dreigen ook wat betreft het voltooien van een opleiding en het vinden van werk te stranden. In Amsterdam zijn er inmiddels meerdere plannen voor ‘werkhotels’ en ‘jongerenfoyers’. Ongeveer twee jaar geleden werd de projectgroep WerkHotel Amsterdam opgericht. Hierbij zijn onder meer ROC ASA, woningcorporatie Het Oosten, HVO Querido, Altra en Impuls betrokken. De Kamer van Koophandel adviseert en ondersteunt het project en iedere organisatie begeleidt de jongeren vanuit haar eigen deskundigheid.

Het eerste Amsterdamse WerkHotel wordt in Bos en Lommer gerealiseerd en is bedoeld voor ongeveer veertig jongeren met problemen in de woon- en leefsituatie. In het werkhotel krijgen ze een eigen kamer, coaching en volgen ze een leer- en werktraject. Een Start- of Arbeidskwalificatie kan binnen anderhalf, twee jaar worden behaald. Na afronding van het traject hebben de jongeren een werkplek en gegarandeerde zelfstandige huisvesting.

Projectleider Frank Köster van adviesbureau ICS-advies Leiden, legt uit dat een werkhotel en een jongerenfoyer verschillende projecten zijn die beide vallen onder het Kamers met Kansen-concept. “Een jaar of zes geleden heeft ICS dit concept bedacht. Op dat moment – en nu nog steeds - werden er heel veel handen gevraagd op de arbeidsmarkt. Wij hebben toen een plan uitgewerkt waarbij een veilige woonplek de basis is en de prioriteit ligt bij de begeleiding naar onderwijs en werk. Dat is veel interessanter dan wonen met een stukje begeleiding.”

Volgens Köster hebben duizenden jongeren in de grote steden problemen met hun woon- en leefsituatie, waardoor de school vroegtijdig wordt verlaten en ze nauwelijks kans maken op de arbeidsmarkt. “Maar die groepen jongeren hebben we juist heel hard nodig in het bedrijfsleven. Elders – en met name in Engeland - is al gebleken dat dit concept heel doeltreffend is.”

WerkHotel Amsterdam wordt gevestigd in het gebouw van de Hendrick de Keyserschool in Bos en Lommer en wordt naar verwachting in het najaar geopend. Het ministerie van Sociale Zaken draagt aan deze pilot ongeveer acht ton subsidie bij. Momenteel zijn er echter milieutechnische problemen rond het pand die de realisatie waarschijnlijk zullen vertragen..

Woningcorporatie Ymere wil op korte termijn in de Chassékerk in stadsdeel de Baarsjes een begeleid kamerproject starten met ongeveer twintig tot dertig eenheden. Hierbij wordt gedacht aan woonruimte voor tienermoeders. Ook gaat Ymere voor jongeren bouwen aan de Laan van Spartaan in Bos en Lommer. Daar worden tweehonderd studenten- en jongerenwoningen gerealiseerd. Een woordvoeder van Ymere zegt niet uit te sluiten dat ook daar wordt gekozen voor een jongerenfoyer.

Janna van Veen

Tienduizenden lager opgeleide jongeren willen of moeten het ouderlijk huis uit
Jongerenhuisvesting krijgt weer prioriteit

De komende tien jaar melden zich ruim zestigduizend jongeren op de Amsterdamse woningmarkt. Een groot deel van hen is lager geschoold. Nu al is het tekort aan jongerenhuisvesting nijpend. Daarom worden honderden woningen gelabeld, leegstaande kantoren omgebouwd en verrijzen er zonodig hele containerdorpen." data-share-imageurl="">