Overslaan en naar de inhoud gaan
Top
Eerste verdieping
Woningproductie Almere valt ver terug
New Town met groeiprobleem

Dossier AlmereAlmere bestaat bijna 50 jaar. En net als bij de start wordt van de gemeente ook nu een forse bijdrage verwacht in het oplossen van de woningnood. Daarvoor is grond, daarvoor zijn plannen. Maar de realisatie ervan blijft flink achter bij de doelstellingen. Terwijl de ambities recent nog verder zijn opgeschroefd, lijkt de bouw van al die woningen verder uit beeld te raken.

Image

Als er ergens nog mogelijkheden voor woningbouw zijn, dan is het de Flevopolder wel. Grond genoeg, plannen genoeg, een betrekkelijk overzichtelijk stikstofprobleem. Aan alle basisvoorwaarden lijkt voldaan. Bovendien voelt men ook lokaal de urgentie. Almere kan zijn eigen woonstarters weinig bieden; veel jonge Almeerders willen graag in de eigen plaats blijven wonen, maar vinden maar geen eigen woonstek. Almere was ook lang een stad waar gezinnen met een modaal inkomen een eengezinswoning konden kopen. Dat is niet meer het geval.

De projecten die dit jaar worden opgeleverd zijn veelal nog in een gunstig economisch klimaat ontwikkeld en gestart

Het probleem wordt onderkend: “Het is in deze markt te moeilijk om een betaalbaar huis te vinden. Door het woningtekort stijgen prijzen steeds verder. Woonstarters hebben ook nog eens een enorm nadeel ten opzichte van doorstromers. Aan dat probleem willen we wat doen. We gaan meer bouwen, voor alle doelgroepen.” Aldus VVD-wethouder Wonen Julius Lindenbergh in juni 2021 in NUL20. De conclusie twee jaar later: van deze ambities is weinig terechtgekomen.

25.000 nieuwbouwwoningen

In de Woonvisie 2020-2030 nam Almere zich voor dit decennium de woningproductie te verdubbelen: in elf jaar 25.000 woningen, oftewel 2.250 per jaar. Om die productie te realiseren werd afscheid genomen van het organische ontwikkelingsmodel, aldus Lindenbergh in 2021: “De huidige krappe woningmarkt vraagt om meer regie.”

Image

Of die regie er is gekomen? Allereerst werden in het ‘Stadsakkoord versnelling woningbouw uit 2021’ prioriteiten benoemd om de beperkte capaciteit niet te versnipperen. Wel: de stedelijke vernieuwing in Almere Haven en Buiten, de ontwikkeling van het centrum en het afmaken van de stadsdelen Poort en Hout. Voorlopig niet: de ontwikkeling van Almere Pampus en Oosterwold 2.
In dat akkoord staat ook een indrukwekkende lijst maatregelen om ambtelijke processen te versnellen. Van het ‘optimaliseren van planprocessen’, via het opstellen van een ‘gezamenlijk participatiekader’ tot het oprichten van een ‘versnellingstafel’ en een ‘denktank versnellingsaanpak’.
Tot een hogere bouwproductie heeft het niet geleid. Almere is de afgelopen jaren - nog onder gunstige marktomstandigheden - niet in staat gebleken de woningproductie boven de 2.000 woningen te krijgen (zie grafiek). En in het eerste halfjaar van 2023 werden netto slechts 640 woningen aan de voorraad toegevoegd.
Ondertussen heeft de wethouder zich in de MRA Woondeal gecommitteerd aan een nog hogere nieuwbouwproductie: zo’n 3.000 woningen per jaar. En ook het nieuwe provinciebestuur gaat in zijn coalitieakkoord uit van een dergelijk hoog productiecijfer.

Almere toename woningvoorraad

Image

Ontwikkeling woningvoorraad per vier kwartalen voortschrijdend. In de eerste twee kwartalen van dit jaar kwamen er 640 woningen bij.

Bron: CBS/bewerking NUL20.

Almere bouwvergunningen

Image

Bouwvergunningen per vier kwartalen voortschrijdend. Sinds 2021 ligt het aantal vergunde woningen per kwartaal onder de 300. In de eerste twee kwartalen van dit jaar zijn slechts 358 woningen vergund. Ook de uitgifte van zelfbouwkavels is afgenomen (categorie ‘overig’)

Bron: CBS/bewerking NUL20.

Wensdenken

Er is vooral veel wensdenken, constateert oud-wethouder Tjeerd Herrema. “Of het nu gaat om de totale productie, sociale huurwoningen of woningen voor jongeren. Op alle doelstellingen loopt Almere al ver achter. Van de in de woonvisie uit 2020 geplande 2.000 extra woningen voor Almeerse jongeren tot en met 27 jaar is na drie jaar bijvoorbeeld nog maar 1 procent gerealiseerd.”
Over de lage oplevercijfers na het eerste kwartaal deed het college nog luchtig: “Wij verwachten op basis van de lopende bouwprojecten dat de jaarproductie in 2023 overeenkomt met de planning.” Volgens die planning worden er dit jaar 2.620 woningen opgeleverd. Dat lijkt na twee kwartalen weinig realistisch meer; de teller stond begin juli op 644 nieuwbouwwoningen.

Image

Wethouder Lindenbergh wil niet reageren op de tegenvallende productie, noch ingaan op de oorzaken daarvan: “De raad wordt hier eerst over geïnformeerd met de kwartaalrapportage.”
De projecten die dit jaar worden opgeleverd zijn veelal nog in een gunstig economisch klimaat ontwikkeld en gestart. De marktomstandigheden zijn omgeslagen: gestegen rente en bouwprijzen, dalende woningprijzen, onzekere politieke omstandigheden en terughoudende beleggers. De voorverkoop van dure nieuwbouwwoningen (> €400.000) loopt ook in Almere niet meer; daar zaten er veel van in de programma’s. Met name de verkoop van dure projectmatige woningen stagneert. In de laatste vier kwartalen tot 1 juli zijn er bouwvergunningen afgegeven voor 938 woningen. Een flinke financiële tegenvaller in de gronduitgifte dit jaar lijkt kortom onafwendbaar.

Sociale woningbouw

Almere was lang de stad waar gezinnen een betaalbare grote woning of zelfbouwkavel konden kopen. Dat is na de enorme prijsstijgingen van de afgelopen jaren niet meer het geval. Nu wreekt het zich dat er in het verleden weinig sociale en middeldure huurwoningen zijn gebouwd, en nauwelijks voor andere doelgroepen dan gezinnen. Het aandeel sociale huur is slechts 24 procent. Het college wil nu - vooral ingegeven door marktomstandigheden - woningprogramma’s ‘herijken’: minder dure koop, meer sociale en middeldure huur, pilots voor betaalbare woningen. Dit is in planfase, aldus de wethouder. Een voorbode van een grotere rol van de corporaties is wellicht de bouwovereenkomst half juni met GoedeStede en de Alliantie in Olympiakwartier Oost. De corporaties gaan daar een gemengd project realiseren met 175 appartementen en 49 grondgebonden woningen.

Het aandeel sociale huur in Almere is slechts 24 procent

De tekorten in de sociale huurmarkt zijn groot. Bij WoningNet Almere staan 56.000 woningzoekenden ingeschreven, waarvan 60 procent eigen inwoners. Inschrijftijden lopen op tot boven de acht jaar. Er komen weinig woningen vrij, in het eerste kwartaal 282. Het gros daarvan (186) ging naar ‘urgenten’, waarvan 38 naar statushouders. Veel te weinig om te voldoen aan de landelijke taakstelling. De achterstand liep het eerste halfjaar op naar 147; in de tweede helft wordt de gemeente geacht 483 verblijfsgerechtigden te huisvesten.

Bouwplannen

Bouwlocaties zijn er in Almere voldoende (zie kaartje pagina 5). In Almere Poort (Kustzone, Olympiakwartier, Europakwartier) is nog ruimte voor zo’n 5.500 woningen en in diverse delen van het centrum zijn verdichtingsplannen met ruim 6.000 extra woningen, waaronder 1.250 studentenwoningen in twee fasen. De bouw van dit onderdeel van de stadscampus start zeker niet voor 2025, meldt studentenhuisvester Duwo. Afgesproken is dat maximaal de helft van de wooneenheden mag worden verhuurd aan internationale studenten (die zowel in Almere als in Amsterdam kunnen studeren).
Aan de oostzijde is in de groene zelfbouwwijk Oosterwold nog ruimte voor enkele duizenden woningen. En hetzelfde geldt voor Nobelhorst, wat dichter bij de stad. Dan is er nog Hortus, de wijk die op het Floriadeterrein moet komen. Maar daar gebeurt even niets. College en ontwikkelcombinatie bekvechten al een jaar over aanpassingen van het programma (zie kader).
Maar wat zijn de perspectieven nu overal in de nieuwbouw stagnatie dreigt? En in welke mate worden programma’s aangepast, al dan niet onder de invloed van het Nationale Bouwprogramma dat inzet op twee derde betaalbaar bouwen?

Stagnatie bij de ontwikkeling van Hortus

Met een verliespost van ruim 100 miljoen euro houdt de ellende van het Floriadeterrein nog niet op voor Almere. Na afloop zou de ontwikkelcombinatie Weerwater CV (met onder andere Amvest) er een mooie groene woonwijk aanleggen. Maar een jaar later is er nog niets gebeurd omdat de gemeente in de clinch ligt met de projectontwikkelaar.
Belangrijk twistpunt is het aantal te bouwen woningen. In 2018 zijn afspraken gemaakt over een wijk met 660 woningen. De gemeente zou naar verluidt nu veel meer woningen, zo’n 1.500, op het grote terrein willen realiseren. Maar dat beeld klopt niet volgens wethouder Lindenbergh: “De gemeente houdt niet per se vast aan 1.500 woningen, maar de gemeente houdt vast aan een groen, compact en schaalbaar plan dat ruimte laat voor een eventuele uitbreiding van de woningaantallen in de toekomst.” In de plannen van Weerwater worden de 660 woningen verspreid over het hele ontwikkelgebied. Later opschalen is dan niet meer mogelijk.
Een ander twistpunt zou het beheer van het vele groen zijn. Daar wil de ontwikkelaar de afspraken wijzigen. Volgens afspraak is en blijft het groenonderhoud een verantwoordelijkheid van Weerwater CV. De ontwikkelaar wil echter de mogelijkheid openhouden om dit beheer over te dragen aan een andere partij. Intussen maakt het terrein een verwaarloosde indruk en is de rechter ingeschakeld. Die buigt zich in november over het conflict, tenzij beide partijen eerder toch nog tot elkaar komen.

Image
Fred van der Molen