Heeft de coalitie van GroenLinks, PvdA en D66 de afgelopen vier jaar voldoende geleverd? Anne-Jo Visser, directeur-bestuurder van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC), Peter Weppner, voorzitter van de Federatie Amsterdamse Huurderskoepels (FAH) en Ingrid Houtepen van !Woon zijn wel te spreken over het beleid van GroenLinks-wethouder Zita Pels. De schimmelaanpak, verbetering van de doorstroom en betere bescherming van huurders vormen volgens hen het bewijs dat volkshuisvesting weer op één staat.
‘Volkshuisvesting op de eerste plaats’, dat beloofde de coalitie vier jaar geleden. In het coalitieakkoord werd gewag gemaakt van meer sociale woningbouw, betere samenwerking met woningcorporaties en aanpak van leegstand. Wethouder Pels sloeg vanaf het begin een harde toon aan: de bullenbakken onder de verhuurders moesten streng worden aangepakt, wonen mag geen verdienmodel zijn en de huren dienen ruimer te worden gereguleerd. Het streven van de coalitie naar meer en betaalbare woningen – volgens het model 40 procent sociale huur, 40 procent middensegment en 20 procent dure woningen – werd vervolgens verankerd in de Aanpak Volkshuisvesting en in nieuwe Prestatieafspraken met woningcorporaties en vertegenwoordigers van huurders. Ook is sprake van een betere bescherming van de bestaande sociale woningvoorraad. In negen gebieden met minder dan dertig procent sociale huur werd het mantra: nee, tenzij. Met als gevolg dat er de laatste twee jaar in die gebieden minder sociale huurwoningen zijn verkocht. Tegelijkertijd toonde de coalitie zich niet naïef; om de investeringskracht van corporaties op peil te houden mag de verkoop van corporatiewoningen toenemen.
In de afgelopen coalitieperiode is eindelijk het totaal aantal sociale huurwoningen in de stad toegenomen. Volgens AFWC-directeur Anne-Jo Visser is dat een bewijs van het geloof in volkshuisvesting door GroenLinks, PvdA en D66. “Hoewel corporatiefinanciën grotendeels afhankelijk zijn van landelijk beleid, heeft dit college er alles aan gedaan om samen met ons volkshuisvesting op nummer één te zetten. Veertig procent sociale huur in nieuwbouw hebben we niet gehaald, maar de lat ligt hoog”, aldus Visser. Zij hoopt dat de nieuwe wethouders van Volkshuisvesting en Grond en Ontwikkeling het huidige beleid zullen voortzetten. Wel maakt ze een aantal kanttekeningen. “Wij adviseren voorzetting van het huidige beleid, maar corporaties moeten wel in staat worden gesteld meer woningen te verkopen. Ook vragen we die nieuwe coalitie extra bouweisen achterwege te laten, nieuwbouw is al niet rond te krijgen.” Bovendien vindt Visser dat bij sommige sloop-nieuwbouwprojecten sprake kan zijn van meer verdichting. In gebieden met buitengewoon veel of weinig sociale huur kan het beleid zich nog meer richten op differentiatie.
Anne-Jo Visser: ‘Het college heeft er alles aan gedaan om samen met ons volkshuisvesting op nummer één te zetten’
Ook was doorstroom het modewoord van deze coalitie, met zo’n jaar geleden de lancering van het doorstroomoffensief Passend Wonen. De ‘Van Groot naar Beter’ regeling werd versoepeld waardoor meer sociale huurders in aanmerking kwamen een te grote sociale huurwoning voor een kleinere te verruilen. Doorstroomcoaches werden ingezet voor vragen van bewoners. Peter Weppner ziet de aandacht van Pels voor doorstroom als een stap in de juiste richting. Wel valt er volgens hem nog meer te halen uit het doorstroomoffensief: “Mensen moeten op de juiste manier verleid worden. De komende coalitie zou ik aanraden doorstroom meer met participatie te verbinden. Ga bijvoorbeeld vroegtijdig het gesprek aan met senioren over de vraag welke beren zij bij een verhuizing op de weg zien. Er zit vaak meer achter.” Ook vindt Weppner dat de komende coalitie de sociale huurders die het hardst geraakt worden door huurverhogingen op creatieve wijze zou moeten ontlasten. “We moeten kijken wat we kunnen doen voor huurders die echt in de knel komen. Denk aan lagere servicekosten, maar ook aan korting op gemeentebelastingen.”
Stevig isolatieoffensief
Terwijl de corporaties hun handen vol hebben aan het uitbannen van EFG-labels, gooide het college in 2022 hoge ogen met het isolatieoffensief. Energiecoaches werden erop uit gestuurd, energiearmoede aangepakt en VvE’s kregen extra aandacht. De subsidies zijn verlengd, met het voornemen tot 2030 123.000 woningen te isoleren. Vervolgens deed het college er nog een schepje bovenop. Zij regelde dat sociale huurders met serieuze schimmelproblemen sinds september vorig jaar van corporaties een huurkorting krijgen. Datzelfde najaar noemde wethouder Pels 2030 als het streefjaar voor een compleet schimmelvrije stad. Anne-Jo Visser vindt dat niet realistisch. “De Amsterdamse corporaties spannen zich maximaal in om ervoor te zorgen dat er tegen die tijd geen schimmelwoningen meer zijn, maar binnen vier haar volledig schimmelvrij is lastig waar te maken. Door lekkages en hevige regenbuien kunnen nieuwe vocht- en schimmelproblemen ontstaan.”
Peter Weppner: ‘Wij hebben gepleit voor terughoudendheid bij de verkoop van sociale huurwoningen, en daar is naar geluisterd’
Weppner is tevreden over de wijze waarop dit college de stem van de huurder heeft meegenomen in diverse overeenkomsten: “Voor het eerst werd onze mening echt gehoord bij de Prestatieafspraken. Wij hebben gepleit voor terughoudendheid bij de verkoop van sociale huurwoningen, en daar is naar geluisterd. Ook wilden we dat de afspraken beter gemonitord worden, wat ook terug te lezen is.” Het isolatieoffensief is volgens Weppner echter enkel een druppel op een gloeiende plaat: “Het heeft geen zin om van een label E label D te maken. Alle kleine beetjes helpen, maar er moet meer geld naar de structurele verduurzaming van woningen. Maar laten we ook aan andere oplossingen denken. Zo kan isoleren aan de buitenkant makkelijker worden door minder weerstand van Welstand.”
Het college heeft serieus werk gemaakt van het beschermen van huurders, zegt Ingrid Houtepen van stichting !Woon. “Het college heeft onze signalen over huurdersbelangen serieus genomen. Niet alleen op het gebied van isolatie en schimmel, maar ook in de uitwerking van de Wet goed verhuurderschap. Het kostte tijd om de samenwerking met de gemeente op te zetten. Het is aan de nieuwe coalitie dit voort te zetten en ook om te lobbyen bij de landelijke overheid voor strengere regelgeving. Wij krijgen namelijk nog veel meldingen over verhuurders die borgsommen niet terugbetalen. Daar staan nog geen sancties op. Ook blijft de definitie van wat intimidatie is nog te algemeen. Dat kan duidelijker worden geformuleerd worden,” aldus Houtepen. Ook is zij positief over de nieuwe participatieverordening. “Amsterdam heeft de keuze gemaakt om de positie van buurtplatformen te versterken. Naast de bewonerscommissies van corporaties kunnen buurtplatformen nu ook meebeslissen, zo kunnen bewoners ook op buurtniveau meebeslissen.”
Scherpere terugkeergarantie
Op de valreep maakten de gemeente, woningcorporaties en huurdersvertegenwoordigers nog nieuwe Kaderafspraken voor stedelijke vernieuwing. Vanaf maart dit jaar geldt een scherpere terugkeergarantie voor bewoners in sloopwijken: terugkeer wordt gegarandeerd mits het inkomen en grootte van het huishouden nog passen bij de sociale huurwoning die wordt achtergelaten. Peter Weppner ziet de Kaderafspraken als een teken dat de wethouder Volkshuisvesting huurders in een kwetsbare positie serieus neemt, maar doet ook een beroep op de nieuwe coalitie kritischer te kijken naar sloopplannen: “Sloop lijkt nog te snel een win-winsituatie. De zittende huurder denkt dat die ervan profiteert, maar vaak komen er duurdere en kleinere woningen voor terug. Samen met de nieuwe wethouder zullen we moeten bekijken hoe we de impact op de zittende sociale huurders zo klein mogelijk kunnen houden.”